Serebral Palsi
Hareket ve fonksiyon hedeflerine yönelik nörolojik değerlendirme ve ekip koordinasyonu.
Serebral palsi (SP), gelişen beynin erken dönem hasarı sonucu hareket ve postürü etkileyen, kalıcı değil “değişebilir” bir tablo olarak izlenen bir durumdur. Çocukların çoğunda eşlik eden epilepsi, görme-işitme sorunları veya öğrenme güçlüğü olabilir. Prof. Dr. Serap Uysal, SP tanılı çocuklarda nörolojik izlem, ilaç ve rehabilitasyon koordinasyonunu aile odaklı yürütür. Fonksiyonel hedefler (oturma, yürüme, el kullanımı) her yaşta güncellenir; ailelerin günlük bakım ve transfer teknikleri konusunda yönlendirme alması önerilir. İstanbul Nişantaşı'ndaki izlem randevularında okul ve sosyal katılım hedefleri de birlikte konuşulur.
Kapsam ve değerlendirme
SP tipi (spastik, diskinetik, ataksik), dağılım (tek/dört uzuv) ve eşlik eden durumlar kaydedilir. Kas tonusu, eklem hareket açıklığı, yürüme tipi ve ince motor beceriler muayenede değerlendirilir. Epilepsi varlığı, beslenme ve iletişim becerileri sorgulanır. Görüntüleme ve EEG öyküye göre tekrarlanabilir; spastisite yönetimi ve ortez ihtiyacı multidisipliner planlanır. Görme ve işitme taramalarının güncel olması okul ve iletişim becerileri için önemlidir.
Ne zaman başvurmalı?
Tanı sonrası düzenli nörolojik izlem önerilir. Sık düşme, eklem ağrısı, yürüme kalitesinde belirgin bozulma veya nöbet sıklığında artış randevuyu öne çeker. Okul geçiş dönemlerinde fonksiyonel hedefler yeniden gözden geçirilmelidir. Ortez veya tekerlekli sandalye ihtiyacı değiştiğinde rehabilitasyon ekibiyle birlikte plan güncellenir.
- Tedaviye rağmen artan nöbet sıklığı
- Kas sertliğinde belirgin artış ve ağrı
- Yürümede yeni topallama veya gerileme
- Beslenme ve kilo alımında zorluk
- Okulda yeni davranış veya dikkat sorunları
Muayene ve izlem süreci
Fizyoterapi ve ortopedi raporları randevuya getirilebilir. İlaç (spastisite, epilepsi) dozları ve yan etkiler izlenir. Gelişim basamakları ve aile hedefleri birlikte belirlenir. Gerekirse GMFCS gibi sınıflandırmalar klinik notlarda kullanılır; aileye anlaşılır dil tercih edilir. Büyüme dönemlerinde ortez ve rehabilitasyon planı yeniden gözden geçirilir.
Klinik yaklaşım
Odak, “en ağır etiket” değil, çocuğun günlük katılımını artırmaktır. Rehabilitasyon ara verilmeden sürdürülmeli; nörolojik izlem bu süreci destekler. Ailelere umut verici ama gerçekçi bilgi sunulur; her çocuğun potansiyeli farklıdır. Ortopedi, fizyoterapi ve beslenme ekipleriyle yazılı iletişim, okul ve sosyal aktivite planlamasını kolaylaştırır. Spastisite tedavisinde botulinum toksini veya oral ilaç seçenekleri bireysel değerlendirilir. Sık hastane yatışı gerektirmeyen, ev ve okul odaklı planlar tercih edilir. Aile eğitimi ve bakım teknikleri, uzun dönem konfor için düzenli olarak gözden geçirilir.